არასამერწარმეო იურიდიული (არაკომერციული) პირი

საქართველოში სოციალური საწარმოების უმეტესობა არსებობს არამომგებიანი (არაკომერციული) იურიდიული პირის სამართლებრივი ფორმით. კომერციული ორგანიზაციებისგან განსხვავებით, ამ ორგანიზაციული ფორმის მთავარი მიზანი არ არის მოგების მიღება, არამედ საზოგადოებისთვის სოციალური სარგებლის მომტანი მიზნების მიღწევა.

საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, არამომგებიანი (არაკომერციული) იურიდიული პირი იქმნება არასამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად. თუმცა მას შეუძლია დამხმარე ხასიათის სამეწარმეო საქმიანობაში მონაწილეობა, იმ პირობით, რომ მიღებული მოგება გამოყენებული იქნება მხოლოდ არაკომერციული იურიდიული პირის მიზნების მისაღწევად. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ არამომგებიანმა იურიდიულმა პირმა არ უნდა შეცვალოს თავისი ძირითადი მიზანი და გადავიდეს სამეწარმეო საქმიანობაზე, ვინაიდან ამან შეიძლება გამოიწვიოს მისი საქმიანობის შეჩერება.

არამომგებიანი (არაკომერციული) იურიდიული პირი უფლებამოსილია განახორციელოს ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც კანონით არ არის აკრძალული, მიუხედავად იმისა, გათვალისწინებულია თუ არა ეს საქმიანობა სარეგისტრაციო დოკუმენტებში. მიუხედავად ამისა, საქმიანობის მიზნის სარეგისტრაციო დოკუმენტებში მკაფიოდ განსაზღვრა მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით მოგების დაბეგვრის ობიექტის განსაზღვრის მიზნით.

მიუხედავად იმისა, რომ არამომგებიანი იურიდიული პირები სარგებლობენ მნიშვნელოვანი თავისუფლებით თავიანთ საქმიანობაში, გარკვეული სახის საქმიანობისათვის საჭიროა სათანადო უფლების ან ნებართვის წინასწარ მოპოვება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. დამხმარე სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებისას დაცული უნდა იყოს შემდეგი ძირითადი პრინციპები: სამეწარმეო მიზნების მქონე სუბიექტები არ უნდა დარეგისტრირდნენ არაკომერციული იურიდიული პირის ფორმით; სამეწარმეო საქმიანობა უნდა წარმოადგენდეს დამფუძნებელი მიზნების მიღწევის დამხმარე საშუალებას და არა მთავარ მიზანს; დამფუძნებლებს ან წევრებს შორის მოგების განაწილება კანონით აკრძალულია.

ამ ორგანიზაციული ფორმის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს კანონი მეწარმეთა შესახებ (28/10/1994, N577), საქართველოს საგადასახადო კოდექსი (26/06/1997, N786), მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეგისტრაციის შესახებ ინსტრუქცია (საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანება N241, 2009 წლის 31 დეკემბერი), საქართველოს კანონი შემოქმედებითი მუშაკებისა და შემოქმედებითი კავშირების შესახებ (08/06/1999, N2059), საქართველოს ორგანული კანონი პროფესიული კავშირების შესახებ (30/11/2018, N3825-I), საქართველოს ორგანული კანონი საზოგადოებრივი გაერთიანებების საქმიანობის შეჩერებისა და აკრძალვის შესახებ (14/11/1997, N1103) და საქართველოს მთავრობის დადგენილება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურების საფასურისა და პირობების შესახებ (საქართველოს მთავრობის დადგენილება N509, 2011 წლის 29 დეკემბერი).

ფინანსური მხარდაჭერა

სოციალური მეწარმეობით დაკავებულ არამომგებიანი იურიდიულ პირებს შეუძლიათ მიიღონ გრანტები და შემოწირულობები დონორი ორგანიზაციებისგან. ყველაზე გავრცელებული საყრდენი პროგრამები დაფინანსებულია ევროკავშირის, Bread for the World (BFtW), შვედეთის საერთაშორისო განვითარების თანამშრომლობის სააგენტოს (Sida) და დანიის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (DANIDA) მიერ. ეს პროგრამები ხორციელდება ისეთი ორგანიზაციების მიერ, როგორიცაა CSRDG, CENN და ევროპული ფონდი. გარდა ამისა, აღსანიშნავია საქართველოს ბანკის ფონდი “სიცოცხლის ხე” და კომპანია Crystal-ის მოქნილი “სოციალური კრედიტი”, როგორც ამ სექტორის დაფინანსების საყურადღებო შესაძლებლობები.

საგადასახადო შეღავათები

სოციალური მეწარმეობის კონტექსტში არამომგებიანი იურიდიული პირი იბეგრება საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, სამეწარმეო საქმიანობა განიხილება როგორც ეკონომიკური საქმიანობა, თუნდაც ის დამხმარე ხასიათისა იყოს. თუ არამომგებიანი იურიდიული პირი არ ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას, იგი სარგებლობს გარკვეული საგადასახადო შეღავათებით, მათ შორის დღგ-სგან, გრანტებზე ქონების გადასახადისგან და მოგების გადასახადისგან გათავისუფლებით. სოციალური დაზღვევის გადასახდელებზე სპეციფიკური ფასდაკლებები ან სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის განსაკუთრებული პრივილეგიები არ არის გათვალისწინებული ზოგადი კანონმდებლობის ფარგლებს მიღმა.

საგანმანათლებლო და საინფორმაციო მხარდაჭერა

სოციალური მეწარმეების ტექნიკური მხარდაჭერა ტრენინგების, საკონსულტაციო და აქსელერაციის პროგრამების სახით ძირითადად უზრუნველყოფილია შემდეგი ორგანიზაციების მიერ: სამოქალაქო საზოგადოების განვითარებისა და გრანტების გაცემის ცენტრი (CSRDG), ევროპული ფონდი, სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტი (CSI), სოციალური საწარმოების ალიანსი (SEA), Impact Hub, Arbeiter-Samariter-Bund და კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი (CENN).